Mikawanoh Guguritan

 Bubuka

Assalamualaikum Wr. Wb.

Sampurasun!!

Kumaha damang?

Mugia murid-murid sadaya séhat tur sumanget dina nyangking pangajaran dinten ayeuna.

Sateucan materi nu kahiji di semester ka dua dikawitan, hayu urang sasarengan ngado’a supados materi nu baris diajarkeun dinten ayeuna tiasa dicangking kalawan lancar. Lian ti ngado’a kanggo kalancaran diajar basa sunda, kumargi Sumedang nuju dina kaayaan seueur bencana alam, urang sasarengan ngadoa pikeun rerencangan urang, warga sumedang nu kenging kapapaitan ku sabab ayana longsor di Cimanggung. Mugia nu tos ngantunkeun ditampi iman islamna, ogé nu dikantunkeun sing dipasihan kakiatan jeung kasabaran.

Murid-murid nu ku simkuring dipikanyaah tur dipikareueus!

Dina lawungan ka hiji seméster ka dua ieu, Bapa baris medar ngeunaan guguritan. Dipiharep, sabada urang ngalaksanakeun kagiatan diajar guguritan, murid-murid sadaya tiasa:

1. Mikawanoh. Nyangkem tur ngajéntrékeun guguritan. Nu dipikawanoh tur dijentrékeun téh nya éta ajén-inajén guguritan nu bisa dicepeng tur dilarapkeun dina kahirupan sosial, struktur basana jiga kumaha ogé ciri-cirina.
2. Sabada Mikawanoh, nyangkem tur ngajéntrékeun guguritan, dipiharep hidep tiasa ngaéksprésikeun guguritan ku cara ngahaleuangkeun atanapi ngarang guguritan ku basa nyalira.

Ieu pangajaran téh baris dipuserkeun kana guguritan dina wangun pupuh Durma jeung Mijil salaku conto pikeun mikawanoh guguritan dina wangun pupuh séjénna. Nanging sadaya kamampuh éta téh moal langsung dikengingkeun dina hiji lawungan. Bapa ngabagi ieu materi jadi 3 lawungan. 

• Lawungan kahiji hayu urang ngaregepkeun heula jiga kumaha guguritan dibarung ku nalaah naon waé ajén inajén guguritan, jiga kumaha strukturna ogé ciri-cirina ngaliwatan guguritan pupuh Durma. 
• Lawungan kadua urang latih kamampuh urang dina ngalarapkeun pangaweruh ngeunaan struktur guguritan kana pupuh mijil. 
• Lawungan katilu nya éta ngahaleuangkeun guguritan ku cara ngadamel video kelompok.

Lengkah Kahiji - Ngaregepkeun Guguritan

Léngkah kahiji nu baris dilakukeun ku urang nya éta ngaregepkeun conto guguritan pupuh Durma. Mangga regepkeun conto vidio guguritan pupuh durma nu judulna Lemah Cai ieu dihandap:

Lemah Cai

 

Moal ngejat sanajan ukur satapak

Geus di-pas-ti ku jangji

Mun tacan laksana

Numpes musuh sarakah

Henteu niat seja balik

Najan palastra

Mati di medan jurit

Lengkah Kadua - Struktur jeung Unsur Kabahasaan Guguritan

Kanggo murid nu kantos diajar pupuh Durma biasana ngaraos anéh. Meureun dina pikiranna aya patalekan “ naha guguritan téh jiga pupuh?”.  Waleran tina éta patalékan téh saleresna tiasa ngawaler tina wangenan atawa pengertian tina guguritan. Guguritan téh nyatana mangrupa karangan nu ngalarapkeun patokan pupuh. Guguritan téh sok disebut ogé dangding nyaéta karangan wangun ugeran (puisi) nu pondok dina wangun pupuh. Aya ogé karya sastra séjénna nu ngalarapkeun patokan pupuh. Disebutna téh wawacan. Bedana, guguritan mah pondok, sedeng wawacan mah panjang ku réana padalisanna.

Nya naon atuh ari patokan pupuh téh?

Pupuh téh jumlahna aya 17, péréléanana nyaéta: (1) kinanti; (2) asmarandana; (3) sinom; (4) dangdanggula; (5) maskumambang; (6) pucung; (7)mijil; (8) durma; (9) pangkur; (10) magatru; (11) ladrang; (12) balakbak; (13) gurisa; (14) gambuh; (15) wirangrong; (16) lambang; jeung (17) jurudemung. Unggal pupuh miboga patokan katut watekna séwang-séwang. Tangtu cara nembangkeunana ogé teu sarua, deuih. Ieu dihandap mangrupa watek-watek nu aya dina pupuh:

No.	Ngaran Pupuh	Watek Pupuh
1	Kinanti	Prihatin, harepan, nganti-nganti
2	Sinom	Rasa gumbira, senang tur naséhat
3	Asmarandana	Silih asih jeung naséhat
4	Dangdanggula	Kabungah jeung kaagungan
5	Balakbak	Pikaseurieun jeung pikalucueun
6	Durma	Rasa ambek, paséa, gelut jeung perang
7	Gambuh	Kalakuan anu tambuh laku, samar polah, jeung bingung
8	Gurisa	Laku tambah kesel jeung pangangguran
9	Jurudemung	Rasa kaduhung atawa hanjakal
10	Ladrang	Pikaseurieun atawa banyol
11	Lambang	Pikaseurieun atawa banyol
12	Magatru	Rasa prihatin jeung pikaseurieun
13	Maskumambang	Kaprihatinan atawa pinalangsaeun
14	Mijil	Rasa sedih, tiiseun, atawa cilaka
15	Pangkur	Rasa ambek, tatahar gelut atawa rék perang
16	Pucung	Piwuruk, wawaran atawa kakagét
17	Wirangrong	Rasa éra, wiring, apes jeung rugi

Patokan pupuh ngawengku guru lagu, guru wilangan, jeung jumlah padalisan dina sapadana

Guru lagu

Guru lagu nyaéta sora tungtung dina unggal padalisan. Sora téh maksudna huruf vokal.

Guru wilangan

ari guru wilangan nyaéta jumlah engang dina unggal padalisan. Ari engang téh nyaéta bagéan anu ngawangun kecap anu magrupakeun sempalan tina kecap dina hiji engap/rénghap napas (hawa), di mana raket patalina jeung pola tur wangunan kecap. Dina basa Indonésia disebutna suku kata

Jumlah Padalisan dina Sapada

Pada téh nyaéta beungkeutan rakitan pupuh nu diwangun ku sababaraha padalisan, unggal padalisan ilahama ditulis sajajar-sajajar. Lamun dina basa Indonésia bentukna jiga bait dina puisi. Padalisan téh nyaéta bagian pada dina pupuh atawa baris

tina gambar diluhur bisa katiten yen Guguritan Lemah cai ngalarapkeun patokan pupuh durma. jumlah padalisanna aya 7, guru lagu jeung guru wilangana 12a-7i-6a-7a-8i-5a-7i. Bisa ngabédakeun patokan hiji pupuh jeung nu séjénna di handap aya tabél béréndélan patokan pupuh dina sapadana. Di dinya aya ngaran pupuh, angka romawi anu maksudna guru lagu jeung guru wilangan; upamana baé handapeun angka romawi I aya 8-i, hartina  padalisan  kahiji,  guru wilanganana 8 ari guru laguna i.

Pancén

1. Sangkan bisa leuwih nyangkem wangenan sarta struktur guguritan, bandingkeun video diluhur jeung video ieu di handap. Tuliskeun bebedaan jeung sasaruaanna dumasar kana: a). watek,  b) guru lagu c) guru wilangan, d) jumlah padalisan, e) eusi jeung f) cara ngahaleuangkeunna!

Dina alam pawayangan ge sarua

Sok aya siksik melik

Marebutkeun tahta

Hayang ngajadi raja

Eta téh sarua silib

Di alam dunya

Hayang jadi pamingpin

Sumber Materi:

Buku Simpay Basa Sunda pikeun Murid SMP/MTs Kelas VIII. Penerbit Airlangga

Modul Pangajaran Basa Sunda kurikulum 2013 revisi 2017. Penerbit Geger Sunten